Несібесіз несие картасы – банк қақпаны

0
83

Жаңа ғасырмен жағаласып келген жаһанданудың бірден-бір көрінісі – несие жүйесі. Бүгінгі күні несие алмаған адам кемде-кем. Той жасасақ та, көлік алсақ та, баламызды оқытсақ та, тіпті, ең аяғы, тұрмыстық техника мен киім-кешегімізге дейін несие арқылы қол жеткізетін болдық. Ал халықтың осы күйін жақсы білетін қаржы ұйымдары да әлеуметтің әлеуетін байқап, түрлі несиелік бағдарламалар ұсынуда. Соның бірі – несие картасы.
Бүгінде халық қатпарлы әмиянға ақша мен тиын-тебен емес, банк картасын салып жүруді әдетке айнал­дырған. Себебі, банк картасы ірі көлемді ақша алып жүруге қолайлы әрі қауіпсіз. Өткен жылы елімізде банк картасын тұтынушылар 25,6%-ға өсіп, 17 миллионға жеткен. Бұл бұрын-соңды болмаған рек­ордтық көрсеткіш. Әрине, мұндай төлем карталарын тұтынушылардың артқаны құба-құп. Алайда төлем кар­та­ларына ілесе жүретін не­сие картасы елді еліктіріп бара жатқаны өкінішті. Ranking.kz. таратқан мәлі­мет­ке сүйенсек, еліміздегі қол­даныстағы не­сие кар­­тасы 3 млн-нан асып жығыл­­ған. Бұл да жоғары көр­­сет­кіш. Сонымен несие кар­тасы дегеніміз не? Ол қалай жұмыс істейді? Банк­тің қа­рыз шырмауына қалай тү­сіп қалмау керек? Соны сөз етсек.

Несие картасы – сағым
Банк өз тұтынушыларына арнап екі түрлі карта шыға­рады. Біріншісі, төлем карта­сы болса, екіншісі несие кар­­­тасы. Төлем карта­сы ықы­лым заманнан бері қол­­данатын әмиян іспет­ті. Бұл әмиянға сіз бүкіл тап­қан-тергеніңізді немесе керек қаржыңызды салып жүре аласыз. Төлем кар­та­ңыз жо­ғалса не ұры қолын­да кет­се дереу банкке хабар­ла­сып бұғаттауға бо­ла­ды. Сіз бұ­дан соқыр тиын да жоғалт­пай­сыз. Жіпке тізіп ай­та бер­сек, қолай­лы тұсы көп.
Ал енді несие картасына тоқталсақ. Америкалықтар: «Адам өмір сүру үшін ауа, тамақ, киім және несие кар­тасы керек» дегенді жиі айтады екен. Батыс өркение­тінде кең қанат жайған не­сие картасы бүгінде қазақ отбасына да ене бастады. Сонымен несие картасын алу үшін, сіз банкке өтініш беріп, шартты түрде қарыз аласыз. Алайда қарыз қолма-қол ақша түрінде емес, төлем картасының ішіне салынған қаражат ретінде беріледі. Сондықтан бұл несие кар­тасы деп аталады.
Банк тұтынушының төлем қабілеттілігіне сай карта ішін­дегі қаражат белгілі мөл­шер­де болады. Мыса­лыға, 50 000 теңге мен 3 000 000 тең­ге арасындағы қаржы. Сіз несие картасындағы қа­ра­жатты қолданған соң, оны тө­леп, қаражатты қайта пайдалана аласыз. Яғни несие кар­тасындағы қаражатты көп­мәр­те пайдалану мүм­кін­дігі бар.
Несие картасын қолдана­тын­дардың ең бір зардап шегетін тұсы осы. Көпшілік: «Қарызымды жауып отыр­сам несие картасын қайта-қайта қолдана берем. Осы­лайша жағдайымды түзеп алам», – деп ойлайды. Олар шөл далада құдды бір сағым қуғандай осы несие шыр­мауына байлана береді. Ең соңында бар еңбекақысын несие қарызына беріп, сан соғып қалады.

Несие картасы қалай жұмыс істейді
Несие картасы – банктің несие ақшасы бар төлем картасы. Банк тауарлар мен қыз­мет­терге ақы тө­­леу үшін қа­рыз беруге да­йын ақ­ша со­масын – несиелік лимит­ті белгілейді. Сіз бұл ақ­шаны банкке пайыз­­бен қай­тарасыз. Бүгін­де елі­міз­дегі несиелік карта­лар­дың пайыздық мөл­шері 25% – 52%-ға дейін. Несие картасын алғанда сіз банк алдында несиені нысаналы пайдалану туралы есеп берместен, оны қолдану мүмкіндігі, несие картасының басты артықшылығы болып табылады.
Несие картасы жайлы мыналарды білу қажет:

Несиелік лимит
Банк сіздің өтінішіңізді қара­ғаннан кейін сізге бо­рышқа беруге дайын бола­тын сома. Мысалы, сіздің кре­диттік лимитіңіз – 200 000 теңге. Сіз бұл ақшаны өзіңіздің қалауыңыз бойынша жұмсайсыз: 190 000 теңгеге бір ноутбук алуыңыз мүмкін немесе 20 000 теңгеден он зат сатып алуыңызға бо­лады. Сіз банкке борышты қайтарғаннан кейін несиелік қаржы жаңадан ашылады.

Грейс-кезең (жеңілдігі бар кезең)
Бұл банк қаражатты пай­да­ланғаны үшін ең төменгі пайызды есептейтін немесе оны мүлдем есеп­темейтін мерзім. Маңызды талап – берешекті жеңілдігі бар кезең аяқталғанға дейін өтеу. Яғни, сізге берілген 200 000 теңгені жеңілдік кезеңінде төлесеңіз ең төменгі пайызбен қай­тарасыз. Ал бұл кезеңнен өтіп кетсеңіз банк бекіткен пайызды қайтаруға тура ке­леді. Еліміздегі көптеген банк­­терде жеңілдік кезеңі не­бәрі 52 күн. Демек алған қа­рызды 52 күнде қайтар­ма­саңыз, па­йызыңыз өсе бер­мек. Бұған банктік сы­йақы мөл­шері мен қызмет ақысын қосуды ұмыт­паңыз. Олар келі­сім­шарт­та міндетті түрде көр­се­ті­ле­ді.

Несие картасының құрығынан сақ бол!
Көбіміз ақша таппай қы­сыл­ғанда кез келген шарт­пен, кез келген мерзімге несие рәсімдеуге мәжбүр болып жатамыз. Банктен несие алсам болды деп келісім­шартқа да назар сал­май­тынымыз бар. Алайда сол алған қаржыны екі-үш еселеп қайтарғанда «кезінде неге байыптап сұрамадым», – деп өзімізді сөгіп жатамыз. Сондықтан несие картасын рәсімдерде мына жайттарды ұмытпауға кеңес береміз.

Қателік жібермеңіз
Несиелік карта сіздің шы­ғы­ныңызды әп-сәтте төлей­ді деген қиялдан ары­лы­­­ңыз. Іс жүзінде, сіз әлі ең­­бек­пен таппаған ақшаны жұм­сайсыз. Азық-түлікке не­­месе коммуналдық қызмет­­­ке не­сие­лік картамен ақы тө­ле­сеңіз, онда мүмкін, сіз­дің отба­сылық бюджет дұрыс емес шығар. Несиелік кар­таны са­уатты пайда­ла­ныңыз және өз қалта­ңыз­дан төлей­тініңізді естен шығар­маңыз.

Картаны жай ғана ресімдемеңіз
Көпшілік несие картасын банктің жарнамасына ал­да­нып, ашып жатады. Олар «Бір қажетке жарап қалар», – деп рәсімдеп, әмиянда сақтап жүреді. Алайда несие картасы «бір жағдайға» деп жатса да және сіз оны пай­даланбасаңыз да ақша алады. Сіз қандай да бір жағ­дайда картаға қызмет көр­сетілгені үшін ақша төлейсіз. Бұл жылына 20 000 – 30 000 теңге құрауы мүмкін.

Қиын жағдайда несие картасын ашпаңыз
Сіз қаржылық қиындықтар болған кезде, оны тез шеш­кіңіз келеді. Жағдайдан шы­ғудың ең нашар шешімі – несие картасын дереу ре­сімдеу. Сізде пайдалы та­лапты іздестіруге уақыт жоқ, сіз шартқа назар аудар­май оқып шығасыз, қарызды қайтару туралы ойла­майсыз және қанша ақша қайтару керектігін есептемейсіз.

Қолма-қол ақшаны алып алмаңыз
Тұтынушылар жасайтын қателіктің тағы бірі: жақын жердегі банкоматқа барып, керекті соманы шешіп алып, қаражатты пайдаланады. Мұндай жағдайда ешқандай пайыздық үстеме жоқ деп ойлайды. Солай ма? Жоқ, олай емес. Карта тауар үшін қолма-қол емес яғни кар­тамен төлем жасауға ар­налған. Банкоматтан алын­­ған ақша мүлдем бас­қа механизммен жұмыс жа­сай­ды. Ондай жағдайда сіз­дің қарызыңызға пайыз­дар күн сайын қосыла бас­тай­ды. Осылайша сіз күткен нәр­седен басқаға тап бола­сыз: банктің алдында қарызға батасыз да қаласыз. Яғни, несие картасындағы ақшаны банкомат арқылы шешіп алу қате.
Бүгінде көп адам «Әли баба мен қырық қарақшы» ертегісіндегі алтынға бай үңгірді тапқандай сәл қар­жыдан қысылса банкке шаба жөнеледі. Банктің неше түрлі қулық-сұмдығына ілініп, мо­йнына қарыз қамытын киіп қайтқанын да сезбей қа­лады. Сондықтан бүгін қа­натын кең жайып келе жат­қан «несие картасын» рә­­сім­деуде сақ болса екен дейміз.

Жүсіп ЖҰБАТ,
«P&H»

Жауап қалдыру